Yên Ha
Translated by SACEI
The Sandwich Generation

I was born between two wars, between the 100-year French domination and the 20-year fratricidal war. I then left for further schooling in Europe and had lived there comfortably and carefree while war raged in my homeland.

Today, although gunfire had ceased one more time, my family still had to leave Vietnam along with millions of other Vietnamese who suddenly found themselves living scattered all over the world like uprooted trees as refugees in Canada, the US, France, Australia….
What was lost is still there, intact, at least for my parents and I, the first generation of immigrants. A generation, “half-man, half-automaton, half orangutan,” lost among a spectrum of homelands, lonely amidst the generations, and definitely lost culturally.
A sandwich generation.

Although these immigrants are holding today US (French, Australian…) passports… these are just US, (French, Australia…) pieces of papers, the majority of them are not versed in native languages, their mouth still stinking of fish sauce, but not camembert or hamburgers. They do not have American (French, Australian...) friends and still live among themselves in segregated communities, gathering in Asian malls and markets, and partying, feasting, or playing karaoke with one another.  

They have found a place of support to temporarily anchor themselves there, although tehy in reality believe they are still living in their homeland and whenever possible they would return to Vietnam for fun or because, in the majority of cases, they miss their country.
Someone once said, “My homeland is where I live happy.”

I want to believe this person, but just want to console myself for these calls from my roots are very complicated. I thought that homeland is the place of birth and death, the roots, the source, and the essence of life.

Overseas, we are of course free, happy in general, well-fed and well-clothed; we have enough resources to buy houses, take care of our children, go shopping or visiting other places. Many of our countrymen envy this life and we understand that we are "happier" than many people. I do complain, bemoan, or compare myself to anyone, except to speak here about the sorrows of the expatriates. In my case especially, I hold two citizenships, French and American, live in the US, but still feel like a South Vietnamese, look in the direction of France and remember the Belgian sky. How could I forget the places I have lived before?    

Homeland is the place where I was born, raised, and educated while the second or third homelands are places that have opened its arms and welcomed me when I did not have any place to stand under the sun.

I can never lose this feeling of gratitude (since coming to the US in 1975, my parents had always sent a Christmas gift to the family of a US officer who helped them immigrate to this country and even after my father's death, my mother continues to send the yearly gift although her benefactor had asked her many times to stop the ritual). If I appreciate my "god mother," I appreciate Mother Vietnam more, a wretched country. Which one is my homeland? US, France, Australia...? Or Vietnam forever?

Caught between cultures
Despite being more than 60 years of age, I have only lived in my country for 18 years. (I have lost quite a bit.)
The many years spent in France and Belgium have shaped my way of thinking, speaking, dealing with others, a culture that I am proud to carry with me besides my inborn culture. During that period, French has become for me a natural language in which to express my utmost intimate feelings.

However, it has only seeped through my outer core, changed my gesture and "outer" behavior. It cannot change my inner core, my skin and hair colors, or cause me to forget my birth language, ancestral culture or the mores taught to me by my mother.
France has given me another culture that cannot displace my natural culture.

This maybe my grief and that of all first-generation expatriates. How can a tree survive without its roots? How can a person live without his/her roots? How can one be happy on the outside while being empty on the inside?

Although I may like a pot-au-feu or bouillabaisse, I will always miss a bowl of pho with its portions of meat, tendon, stripes, fat....I can be in love with a bottle of Volnay or Saint Emilion, but I always like the taste of a "33" beer made by "Brasseries et Glacieres d' Indochine" (BGI). I can write French better than the average Frenchman, but my heart still vibrates when I can jot down the Vietnamese inflections. I may like to watch American action films or enjoy Claude Barzotti songs, but I always watch...Korean films (Vietnam does not make good films), listen to Vietnamese music, feel the vibrations expressed by a Vietnamese singer. I can be attracted by a lady with blue eyes and golden hair, but I can only be happy with someone who calls me "Minh oi" (honey).

Because it is all about the culture that has been bred into my blood, my spine--a vestige of thousand-year culture. Because I am a Vietnamese caught between two generations. A sandwich generation.

Although my parents and I are from the same migration wave (although some arrived earlier than others), our problems are different. 
I share with my parents the same culture that has been bestowed to us by our common ancestors. They can live with me like in Vietnam while observing the same Buddhist-Confucian culture and the same mores. I talk to them in Vietnamese, love and respect them according to ancestral traditions.

However, I have to respect my children's culture that is more or less different than the traditional Vietnamese culture because the latter transmission will stop from now on. Our children start speaking another language and what we like to transmit to them would have difficulty getting through the outside world. I have witnessed a scene that is hard to forget. One evening, a friend of ours threw a party for 60 guests who were expected to enjoy a night of singing, eating, and dancing. By night time, we decided to stop the program to have a snack and get some strength back. At that time, the owner's son along with his friends came down from upstairs, turned the TV on, and lay down on the dancing floor to watch a video. We had just been "displaced" and after waiting for while and not seeing any change, guests gradually left.

I was aghast. How could I imagine such a behavior in my cultural environment? That night, I had understood the dictatorship of our children in the freest country in the world. What puzzled me was the fact that our hosts, the child's parents had never intervened or pretended not to see anything.

As for me, although my hair have grayed, if my mother told me to shave or have my hair cut when I went to see her, I gladly did it to please her. On the other hand, if a fifteen year old year girl put on her make up when she goes to school how could her parents say anything if all her friends also did it? In this country, if children had their skin tattooed or lips and face pieced, what could their parents say?

Since we are not very rich, we cannot afford to waste anything and have to wipe our plates clean after eachmeal while children here use to fill up their plate only to dump half of it when they feel full. I have seen with my own eyes parents breaking down in tears when their children gather around to reproach them. Today which parents can beat their children without fearing them calling 911? This society hangs upside down and we came from the wrong end.

Years ago when I was still living in France, I flew to the US to see my parents. Now living in the US, I still visit my parents (because we are not living in the same state) and have to fly to France to visit my children.

In sum, I have to care for my parents and my children at the same time and be scolded by above or reproached from below.
Caught between two generations.

A cultural and generational conflict
I do not mean to blame our children. It is not their fault if they do not speak Vietnamese. It is not their fault if they are born overseas. It is not their fault if they try to mingle into their environment rather than their family's.

I have heard children say to their parents, "Do not hope that we will be Vietnamese. Your culture is different than ours. We are Americans." Is it not sad to live in a world where the foundations are "freedom" and "dollar?" How could they listen to their parents when the world outside is completely different?

They may be right. Parents' goal is to nurture their children so that they could attain their own success, not their parents' and in their own environment not their parents'. If one does not follow the culture of the country, one is bound to fail, and since no parents can afford to see their children fail, one can only bite one's tongue.

This is not only a generational problem, it is also a cultural one. How could parents and children understand and accept themselves if they come from different background and culture?

Sorrows
Of course, I cannot say that every family is the same as described above, maybe only the majority?

I just would like to mention a few items, although the problem is not as easy as it sounds. This is a topic that has caused me quite a few sorrows. I'm not upset or bitter. I do not miss the past, I'm just sorrowful. Caught between two homelands, two cultures, two generations, we are the "sandwich" generation. When looking back, one just has memories and when looking forward, the future is hidden.

Having known that we are caught between two generations, our only choicde is to accept.

On the other hand, our parents do not face this problem, neither do our children. Only our generation has to deal with this problem. Once this generation  is gone, no one would ever raise the problem again.

We are just a transitional generation, a "lost" generation, one that is sacrificed so that our immigrant population could turn a new page.
So that our children could hope to achieve success in this new world and continue on the road we could not finish.

Having accomplished that, we feel very much satisfied.

 

 

Tôi ra đời giữa hai cuộc chiến, giữa một trăm năm đô-hộ giặc Tây và hai mươi năm nội-chiến từng ngày. Sau đó, tôi được đi du-học và tôi đã sống “vô tư lự” bên trời Âu sung-túc trong khi khói lửa vẫn ngập trời nơi quê nhà.

  Giờ đây, bom đạn đã ngừng tiếng nhưng một lần nữa, gia-đình tôi đã phải cuốn gói rời bỏ quê-hương và mấy triệu người Việt-Nam bỗng nhiên phải sống tản mác trên toàn thế-giới như những cây bị bật rễ, ở những chốn dung-thân như Mỹ, Gia-Nã-Đại, Pháp, Úc…

 Phần mất mát vần còn đó, nguyên vẹn, ít ra đối với bố mẹ chúng tôi và chúng tôi, thế-hệ đầu của những người di-dân. Một thế-hệ “nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi”, lơ lửng giữa không-gian quê hương, chơi vơi giữa thời-gian thế-hệ, lạc lõng trong tâm-tư văn hoá.
 Một thế-hệ “bánh mì kẹp”.


 Kẹp giữa hai quê-hương

Những người di-dân này, ngày hôm nay mang sổ thông-hành Mỹ, Pháp, Úc… nhưng vẫn chỉ là Mỹ (Pháp, Úc…) giấy, phần đông tiếng Mỹ (Pháp, Úc…) vẫn còn ba-xí ba-tú, miệng vẫn hôi mùi nước mắm chứ không hôi hamburger hay camembert, vẫn không có bạn bè Mỹ (Pháp, Úc…) mà chỉ sống quanh-quẩn với nhau, tụ-tập nơi những thương-xá, chợ búa Á-Đông, hay rủ nhau “party”, ăn uống, karaoke với nhau.
 Những người Mỹ (Pháp, Úc…) gốc Việt này đã đi tìm một nơi nương-tựa để sống “tạm-bợ” nơi xứ người mà trong thâm-tâm còn cố tưởng-tượng như mình đang sống ở quê nhà, và lúc nào có dịp, có phương-tiện là lại vù về Việt-Nam, một số để “hưởng-thụ”, nhưng phần lớn vẫn vì nhớ nhà.

 Tôi không nhớ ai đã có nói:
“Ma patrie, c’est là où je suis heureux”
 (Quê-hương tôi là nơi chốn nào tôi sống hạnh-phúc)

Tôi muốn tin ông lắm, tôi cũng muốn tự an-ủi mình lắm, nhưng tiếng gọi của cội-nguồn réo rắt lắm, ông ơi. Tôi cứ ngỡ quê-hương là nơi chôn nhau, cắt rốn, là nguồn, là cội, là gốc, là rễ cơ mà ?
 Ở hải-ngoại, đương-nhiên chúng tôi được tự-do, phần đông được ăn sung, mặc sướng, đủ tiền mua nhà, chăm lo cho con cái ăn học, đi shopping hay du-ngoạn đây đó… Đời sống này, nhiều đồng-bào ta nơi quê nhà mong mỏi có được, và tôi thừa hiểu chúng tôi « hạnh phúc » hơn rất nhiều người lắm. Tôi không dám than thân, trách phận hay phân-bì với ai cả, chẳng qua nơi đây, tôi chỉ nói lên tâm-sự u-uẩn những người tha-hương chúng tôi mà thôi.
> Nhất là trong trường-hợp tôi, hiện đang mang hai quốc-tịch Pháp và Mỹ, sống bên Mỹ nhưng tim vẫn còn « vọng Nam », tâm vẫn còn hướng về Pháp, đôi khi vẫn nhớ về khung trời Bỉ Quốc. Những nơi tôi đã sống, làm sao tôi có thể xóa quên được ?
 
 Quê-hương như người mẹ đã bụng đau, dạ chửa cho tôi ra đời, nuôi-nấng, dậy-dỗ tôi nên người, và quê-hương thứ hai, thứ ba là những bà mẹ đã mở rộng vòng tay, đón-nhận tôi khi tôi không còn chỗ đứng dưới ánh mặt trời.
 Ơn-nghĩa này, chúng tôi không quên (từ ngày sang Mỹ, năm 1975, bố mẹ tôi năm nào cũng gửi chút quà giáng-sinh cho gia-đình ông sĩ-quan Mỹ đã giúp nhà tôi sang Mỹ, và sau khi bố tôi mất, mẹ tôi vẫn tiếp-tục gửi, mặc dù người ân-nhân này đã mấy lần đề-nghị nên thôi gửi quà).
 Tôi cảm quí những bà « mẹ nuôi » lắm, tôi lại càng xót-thương Mẹ Việt-Nam, quê-hương đau-khổ. Ôi, quê-hương tôi đâu ? Mỹ, Pháp, Úc… ? Hay vẫn là Việt-Nam muôn thuở ?
 
 Kẹp giữa hai nền Văn-hoá
 Ngày hôm nay, tôi đã lục-tuần nhưng tôi đã chỉ được sống ở quê nhà có mười tám năm. (Tôi đã mất mát quá nhiều rồi.)

Bao nhiêu năm tháng sống bên Pháp, bên Bỉ, đã rèn đúc tôi với một lối suy-luận, một cách ăn nói, một cách cư-xử xã-giao, một nền văn-hoá mà tôi hãnh-diện mang bên cạnh văn-hoá của mình, Qua bao năm tháng đó, tiếng Pháp đã dần-dà trở thành tiếng tôi thông-dụng nhất, ngay cả để diễn-tả những tâm-trạng sâu-thẳm nhất của mình.
 Tuy nhiên, bao nhiêu năm tháng đó chỉ có thể thấm vào cái vỏ bên ngoài, chỉ có thể thay đổi hình-dạng và cử-chỉ của tôi, chỉ có thể tạo nơi tôi những sở-thích ăn mặc, đi đứng, nói chuyện, chỉ có thể tạc lên cái “Tôi” bên ngoài.
 Tất cả những năm tháng đó không hề thay đổi nước da hay sắc tóc tôi (tóc tôi chỉ có thể bạc trắng với thời-gian), không hề lay-chuyển âm-điệu tiếng mẹ đẻ của tôi, không hề làm suy-sút kho-tàng văn-hoá tổ-tiên tôi hay nền giáo-dục bố mẹ tôi.
 Nước Pháp đã ban thêm cho tôi một nền văn-hoá, nhưng không hề thay-thế nền văn-hoá của tôi.
 
 Nhưng có lẽ đó cũng là nỗi khổ-tâm của tôi, nỗi khổ-tâm của những người di-dân trong thế-hệ đầu? Cây cối làm sao sống thiếu gốc rễ? Con người ta làm sao sống thiếu cội nguồn? Làm sao tôi có thể vui sướng bên ngoài khi bên trong trống vắng?
 Tôi có thể thích pot-au-feu hay bouillabaisse nhưng bao giờ tôi cũng vẫn thèm một tô phở đặc-biệt, tái-nạm-gầu-gân-sách-sụn.
 Tôi có thể mê một chai Saint Emilion hay một chai Volnay nhưng tôi vẫn nhớ hương-vị mấy chai la-ve “33” của “Brasseries et Glacières d’Indochine” (BGI).
 Tôi có thể viết tiếng Pháp giỏi hơn người Pháp trung-bình, nhưng tim tôi bao giờ cũng rung-động khi tôi được đánh dấu hỏi, dấu ngã.
 Tôi có thể thích xem phim “action” Mỹ hay nghe Claude Barzotti hát nhưng tôi vẫn thích xem phim bộ… Đại-Hàn (Việt-Nam tôi làm gì có phim hay?), nhưng tôi vẫn thấy thấm-thía hơn khi tôi nghe nhạc Việt, tôi vẫn truyền-cảm hơn khi hát tiếng Việt.
 Tôi có thể ngoảnh lại nhìn một cô đầm tóc vàng, mắt xanh nhưng tôi chỉ có thể hạnh-phúc với người đàn bà gọi tôi bằng “Mình ơi!”.

Chỉ vì đó là văn-hoá dân-tộc nằm trong máu, trong xương-tủy tôi, vì đó là giáo-dục bố mẹ, ông bà tôi đã truyền lại cho tôi, vì đó là vết-tích của mấy ngàn năm lịch-sử.
 Chỉ vì tôi là người Việt-Nam.
 Kẹp giữa hai nền văn-hoá. Kẹp giữa hai thế-hệ

 
 Bố mẹ chúng chúng tôi và chúng tôi cùng một làn sóng di-cư (cho dù trong số chúng tôi có những người đã đi trước) nhưng hai điều khổ-tâm cũng có điều khác-biệt.
 Quả thật vậy, chúng tôi vẫn cùng một nền văn-hoá với bố mẹ, cùng một nền giáo-dục do cha ông truyền lại. Bố mẹ chúng tôi vẫn được sống với chúng tôi như lúc còn ở Việt-Nam, với nền-tảng Phật-Lão-Khổng, cùng một nhân-sinh quan, cùng một đạo làm người. Chúng tôi vẫn nói tiếng Việt với bố mẹ, tiếp-tục yêu thương, kính-nể bố mẹ, để tiếp-tục lưu-truyền phong-tục, tập quán.
 Trong khi chúng tôi giờ bắt-buộc phải chấp-nhận văn-hoá con cháu chúng tôi như một văn-hoá ít nhiều là ngoại-Việt.

Vì sự lưu-truyền đó sẽ gián-đoạn từ đây. Con cái chúng tôi đã bắt-đầu nói một thứ tiếng khác và những điều chúng tôi cố-gắng răn-dậy con cái khó lọt qua được màng-lưới thế-giới bên ngoài.
 Tôi đã được chứng-kiến một cảnh-tượng mà tôi không bao giờ quên được. Hôm đó, một người bạn có tổ-chức một buổi tiệc họp mặt với hơn sáu mươi bạn hữu để ăn uống, hát hò, nhẩy đầm.
 Về khuya, chúng tôi tạm ngưng chương-trình để ăn một bát cháo gà cho ấm bụng và lấy sức chơi tiếp. Lúc đó, đứa con trai chủ nhà từ trên lầu đi xuống với mấy đứa bạn, bật máy truyền-hình lên và nằm xem, ngay giữa sàn nhẩy. Chúng tôi đã bị “chiếm đất” và đợi một lúc, không thấy tình-hình biến-chuyển, quan-khách lần-lượt xin kiếu-từ.
 Tôi á-khẩu. Làm sao tôi có thể tưởng-tượng được cảnh này, với nền giáo-dục của tôi? Hôm đó, tôi đã chợt hiểu nền “độc-tài” của con trẻ trong cái quốc-gia tự-do nhất thế-giới này. Nhưng điều tôi phân-vân nhất là trong tình-trạng đó, hai vị chủ nhà, nghĩa là bố mẹ cậu trai trẻ đó, không hề lên tiếng can-thiệp, hầu như làm ngơ, không nhìn thấy điều gì cả.
 
 Trong khi tôi, đầu đã bạc phơ mà mỗi lần sang thăm nhà, Mẹ bảo tôi cạo râu hay đi cắt tóc là tôi vui vẻ làm ngay, chỉ để vâng lời Mẹ, để cho Mẹ vui. Ngược lại, bên Mỹ này, con gái mới mười lăm tuổi đã đánh mắt, thoa son đi học, bố mẹ nói gì được khi trong trường, bạn bè chung quanh đều như vậy, vả lại có thầy bà nào cấm cản đâu? Bên này, con cháu đi xâm mình (tattoo) hay đục vòng sắt vào môi, vào mắt (piercing) thì bố mẹ nào, ông bà nào ngăn cản được?
 Nhà chúng tôi lúc trước không giầu có gì nên không bao giờ dám phí-phạm bất cứ gì, ăn cơm phải vét sạch từng hạt, trong khi con trẻ bên này lấy cho đầy đĩa nhưng không ngần-ngại đổ tuốt nửa đĩa thức ăn khi chúng cảm thấy no.

Tôi đã tận mắt thấy những bố mẹ phải khóc tức-tưởi khi bị lũ con xúm vào “mắng”. Ngày nay, bố mẹ nào dám đánh con mà không sợ chúng nó gọi “911”?
 “Trời làm một trận lăng-nhăng, ông hoá ra thằng, thằng hoá ra ông”. Ngày nay, thế-giới đảo lộn và chúng tôi đi lộn đầu, để con cái trèo đầu, trèo cổ thôi.
 Lúc trước còn ở bên Pháp, tôi vẫn cố gắng mỗi năm lấy máy bay sang thăm bố mẹ, và giờ đây sống bên Mỹ, tôi vẫn đi thăm Mẹ (vì không cùng tiểu bang) và ngoài ra, còn phải đi Pháp thăm con.
 Hoá ra, chúng tôi ở trên thì lo cho bố mẹ, ở dưới thì lo cho con cái (ở bất cứ tuổi nào); ở trên thì bị bố mẹ mắng, ở dưới thì bị con trách !?!
 Kẹp giữa hai thế-hệ.
 
 Xung-đột cả thế-hệ lẫn văn-hoá
 Nói như vậy không phải để trách mắng con cái. Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó không nói được tiếng mẹ đẻ? Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó sinh sống tại hải-ngoại? Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó hoà mình với môi-trường bên ngoài nhiều hơn là với môi-trường gia-đình (nhất là trong cái tuổi thành-niên này)?

Tôi đã tận mắt thấy những bố mẹ phải khóc tức-tưởi khi bị lũ con xúm vào “mắng”. Ngày nay, bố mẹ nào dám đánh con mà không sợ chúng nó gọi “911”?
 “Trời làm một trận lăng-nhăng, ông hoá ra thằng, thằng hoá ra ông”. Ngày nay, thế-giới đảo lộn và chúng tôi đi lộn đầu, để con cái trèo đầu, trèo cổ thôi.
 Lúc trước còn ở bên Pháp, tôi vẫn cố gắng mỗi năm lấy máy bay sang thăm bố mẹ, và giờ đây sống bên Mỹ, tôi vẫn đi thăm Mẹ (vì không cùng tiểu bang) và ngoài ra, còn phải đi Pháp thăm con.
 Hoá ra, chúng tôi ở trên thì lo cho bố mẹ, ở dưới thì lo cho con cái (ở bất cứ tuổi nào); ở trên thì bị bố mẹ mắng, ở dưới thì bị con trách !?!
 Kẹp giữa hai thế-hệ.
 
 Xung-đột cả thế-hệ lẫn văn-hoá
 Nói như vậy không phải để trách mắng con cái. Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó không nói được tiếng mẹ đẻ? Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó sinh sống tại hải-ngoại? Đâu phải do lỗi chúng nó nếu chúng nó hoà mình với môi-trường bên ngoài nhiều hơn là với môi-trường gia-đình (nhất là trong cái tuổi thành-niên này)?

 Nhưng thôi, đã biết là mình vướng mắc, là mình “chấp ngã” (như lời Phật dậy) thì chỉ còn có nước “phá chấp”, nghĩa là “buông”, là chấp-nhận.
 Vả lại, cha mẹ chúng tôi không có vấn-đề này, con cháu chúng tôi không có vấn-đề này, chỉ có chúng tôi mới có vấn-đề này. Ngày nào cái thế-hệ chúng tôi đi hết rồi thì vấn-đề này sẽ không còn ai bàn đến nữa.
 Chúng tôi chỉ là một giai-đoạn chuyển-tiếp, một thế-hệ bị mất mát, bị hy-sinh để dân-tộc di-dân chúng tôi có thể lật qua một trang sử mới.
 Để đời sau, con cháu chúng tôi có hy-vọng thành-công trên đất người, đi tiếp con đường mà chúng tôi đã không đi hết.

Được như vậy, chúng tôi cũng sẽ mãn-nguyện lắm rồi.
 Xin cảm-ơn Trời Phật, xin cảm-ơn phúc-đức ông bà.

 Tháng 3-2012
 Yên Ha